Where each line comes from

Rozdział 1 | Przepisy ogólne

Art. 1 | Ustawa określa organizację i zadania Instytutu imienia Wincentego Witosa, zwanego dalej „Instytutem”.

Art. 2 ust. 1 | Instytut jest instytutem badawczym w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 534 oraz z 2025 r. poz. 1017 i 1080).

Art. 2 ust. 2 | Instytut ma osobowość prawną.

Art. 2 ust. 3 | Siedzibą Instytutu jest miasto stołeczne Warszawa.

Art. 2 ust. 4 | Nadzór nad Instytutem sprawuje minister właściwy do spraw rolnictwa, zwany dalej „ministrem”.

Art. 3 ust. 1 | Celem działalności Instytutu jest inicjowanie, podejmowanie i wspieranie działań mających na celu:

Art. 3 ust. 1 pkt 1 | ochronę, kultywowanie oraz szerzenie myśli narodowej i patriotycznej Wincentego Witosa;

Art. 3 ust. 1 pkt 2 | inicjowanie i podejmowanie działań mających na celu przybliżenie postaci Wincentego Witosa;

Art. 3 ust. 1 pkt 3 | upamiętnianie działań zmierzających do obrony niepodległości oraz budowania demokratycznego, niepodległego i niezależnego od wpływów zewnętrznych Państwa Polskiego;

Art. 3 ust. 1 pkt 4 | upamiętnienie żyjących, zmarłych lub zamordowanych ofiar zbrodni sowieckich, zbrodni niemieckich lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, demokracji i Państwu Polskiemu w XX wieku;

Art. 3 ust. 1 pkt 5 | prowadzenie badań w zakresie nauk historycznych oraz badań interdyscyplinarnych z wykorzystaniem narzędzi pokrewnych nauk humanistycznych i społecznych, a w szczególności badanie, dokumentowanie i poszerzanie wiedzy na temat totalitaryzmów XX wieku;

Art. 3 ust. 1 pkt 6 | gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie relacji ofiar i świadków zbrodni reżimów totalitarnych oraz popularyzowanie wiedzy na ten temat;

Art. 3 ust. 1 pkt 7 | współpraca z placówkami oświatowo-kulturalnymi, których patronem jest Wincenty Witos;

Art. 3 ust. 1 pkt 8 | opieka nad miejscami pamięci związanymi z Wincentym Witosem.

Art. 3 ust. 2 | Do zadań Instytutu należy w szczególności:

Art. 3 ust. 2 pkt 1 | tworzenie podstaw naukowych rozwoju wiedzy o historii i dziedzictwie Polski, ze szczególnym uwzględnieniem polskiej myśli społeczno-politycznej Wincentego Witosa oraz ruchu ludowego;

Art. 3 ust. 2 pkt 2 | upowszechnianie wiedzy o historii i dziedzictwie Polski;

Art. 3 ust. 2 pkt 3 | prowadzenie badań nad historią i dziedzictwem Polski, ze szczególnym uwzględnieniem polskiej myśli społeczno- -politycznej Wincentego Witosa oraz ruchu ludowego;

Art. 3 ust. 2 pkt 4 | inspirowanie, wspieranie i upowszechnianie zjawisk w nauce, kulturze i sztuce nawiązujących do dziedzictwa polskiej historii;

Art. 3 ust. 2 pkt 5 | opieka nad miejscami upamiętnienia postaci Wincentego Witosa, a także szkołami i placówkami kultury, których patronem jest postać najwybitniejszego z chłopów polskich;

Art. 3 ust. 2 pkt 6 | przywrócenie społeczeństwu miejsc pamięci związanych z Wincentym Witosem;

Art. 3 ust. 2 pkt 7 | organizowanie konkursów wiedzy o Wincentym Witosie i jego współpracownikach;

Art. 3 ust. 2 pkt 8 | ustanowienie stypendiów dla wyróżniającej się młodzieży wywodzącej się ze środowiska wiejskiego;

Art. 3 ust. 2 pkt 9 | prowadzenie działalności wydawniczej, dokumentacyjnej, informacyjnej, promocyjnej i bibliotecznej dotyczącej przedmiotu działania Instytutu;

Art. 3 ust. 2 pkt 10 | organizowanie wystaw stałych, czasowych oraz objazdowych;

Art. 3 ust. 2 pkt 11 | prowadzenie działań związanych z cyfryzacją, digitalizacją i udostępnianiem materiałów dotyczących przedmiotu działania Instytutu;

Art. 3 ust. 2 pkt 12 | popularyzowanie, dokumentowanie i poszerzanie wiedzy w zakresie określonym w ust. 1, w tym gromadzenie, ewidencjonowanie, przechowywanie, digitalizacja, opracowywanie, tłumaczenie, udostępnianie i zabezpieczanie materiałów lub ich kopii, w tym poprzez współpracę z innymi podmiotami;

Art. 3 ust. 2 pkt 13 | organizowanie uroczystości, konferencji, sympozjów, wykładów, seminariów, dyskusji oraz prowadzenie innej działalności popularyzatorskiej, w zakresie określonym w ust. 1.

Art. 4 ust. 1 | Instytut działa na podstawie ustawy i statutu.

Art. 4 ust. 2 | Minister, w drodze zarządzenia, nadaje Instytutowi statut, w którym określa organizację wewnętrzną Instytutu, mając na względzie prawidłowe i sprawne wykonywanie zadań przez Instytut.

Art. 4 ust. 3 | W sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą do Instytutu stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych. Ministrem właściwym w rozumieniu przepisów, o których mowa w zdaniu pierwszym, jest minister.

Rozdział 2 | Organy i organizacja Instytutu

Art. 5 | Organami Instytutu są:

Art. 5 pkt 1 | Dyrektor Instytutu;

Art. 5 pkt 2 | Rada Naukowa.

Art. 6 ust. 1 | Dyrektor Instytutu kieruje Instytutem i reprezentuje go na zewnątrz.

Art. 6 ust. 2 | Dyrektora Instytutu powołuje i odwołuje minister.

Art. 6 ust. 3 | Kandydata lub kandydatów na stanowisko Dyrektora Instytutu przedstawia Rada Naukowa w terminie 3 miesięcy od dnia powstania wakatu na tym stanowisku.

Art. 6 ust. 4 | Kadencja Dyrektora Instytutu trwa 5 lat.

Art. 6 ust. 5 | Powołanie, o którym mowa w ust. 2, stanowi nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania w rozumieniu ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 i 807).

Art. 6 ust. 6 | Do czasu powołania Dyrektora Instytutu minister może powierzyć pełnienie obowiązków Dyrektora Instytutu wyznaczonej osobie na okres nie dłuższy niż rok.

Art. 7 ust. 1 | Na stanowisko Dyrektora Instytutu może być powołana osoba, która:

Art. 7 ust. 1 pkt 1 | jest obywatelem polskim;

Art. 7 ust. 1 pkt 2 | korzysta z pełni praw publicznych;

Art. 7 ust. 1 pkt 3 | nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

Art. 7 ust. 1 pkt 4 | posiada wykształcenie wyższe;

Art. 7 ust. 1 pkt 5 | wyróżnia się wiedzą z zakresu historii Polski i Narodu Polskiego;

Art. 7 ust. 1 pkt 6 | cieszy się nieposzlakowaną opinią i daje rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych zadań;

Art. 7 ust. 1 pkt 7 | w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. nie pracowała w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1632, 1897 i 1940), nie pełniła w nich służby ani nie współpracowała z tymi organami.

Art. 7 ust. 2 | Wynagrodzenie Dyrektora Instytutu ustala minister zgodnie z przepisami ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2136).

Art. 7 ust. 3 | Odwołanie Dyrektora Instytutu przed upływem kadencji następuje w przypadku:

Art. 7 ust. 3 pkt 1 | złożenia rezygnacji;

Art. 7 ust. 3 pkt 2 | utraty zdolności do pełnienia powierzonych obowiązków na skutek długotrwałej choroby, trwającej dłużej niż 6 miesięcy;

Art. 7 ust. 3 pkt 3 | zaprzestania spełniania przez Dyrektora Instytutu któregokolwiek z wymogów określonych w ust. 1 pkt 1–3;

Art. 7 ust. 3 pkt 4 | naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem;

Art. 7 ust. 3 pkt 5 | złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu.

Art. 7 ust. 4 | Kadencja Dyrektora Instytutu wygasa w razie jego śmierci lub odwołania.

Art. 8 | Osoba powołana na stanowisko Dyrektora Instytutu nie może:

Art. 8 pkt 1 | zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska naukowo-dydaktycznego lub naukowego w szkole wyższej, Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym lub innej jednostce naukowej, ani wykonywać innych zajęć zarobkowych niedających się pogodzić z obowiązkami i godnością jego urzędu;

Art. 8 pkt 2 | należeć do partii politycznej;

Art. 8 pkt 3 | wykonywać innych czynności, które pozostają w sprzeczności z jego obowiązkami albo mogą wywołać podejrzenie o jego stronniczość lub interesowność;

Art. 8 pkt 4 | prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z obowiązkami i godnością jego urzędu.

Art. 9 | Do zadań i obowiązków Dyrektora Instytutu należy:

Art. 9 pkt 1 | kierowanie pracami Instytutu i reprezentowanie go na zewnątrz;

Art. 9 pkt 2 | opracowywanie rocznego planu działania Instytutu;

Art. 9 pkt 3 | ustalanie rocznego planu finansowego Instytutu;

Art. 9 pkt 4 | opracowywanie rocznego sprawozdania z działalności Instytutu i przedstawianie go ministrowi;

Art. 9 pkt 5 | sprawowanie zarządu nad mieniem Instytutu;

Art. 9 pkt 6 | prowadzenie gospodarki finansowej Instytutu;

Art. 9 pkt 7 | podejmowanie czynności w sprawach z zakresu prawa pracy;

Art. 9 pkt 8 | przedstawianie corocznie, nie później niż do dnia 31 marca, sprawozdania z działalności Instytutu sejmowym komisjom właściwym ze względu na przedmiotowy zakres ich działania;

Art. 9 pkt 9 | opracowywanie rocznego sprawozdania finansowego Instytutu i przedstawianie go ministrowi;

Art. 9 pkt 10 | rozliczanie dotacji otrzymanych z budżetu państwa.

Art. 10 ust. 1 | Zadania i kompetencje Rady Naukowej, czas trwania jej kadencji oraz kwalifikacje osób będących członkami Rady Naukowej, a także tryb powoływania Rady Naukowej określa statut Instytutu.

Art. 10 ust. 2 | Rada Naukowa składa się z nie mniej niż trzech i nie więcej niż siedmiu członków.

Art. 10 ust. 3 | Z tytułu działalności w Radzie Naukowej nie przysługuje wynagrodzenie.

Art. 10 ust. 4 | Do Rady Naukowej nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych w zakresie dotyczącym uchwalania statutu Instytutu oraz opiniowania rocznego planu finansowego Instytutu.

Rozdział 3 | Gospodarka Instytutu

Art. 11 | Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę finansową na zasadach określonych w niniejszej ustawie oraz ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych.

Art. 12 ust. 1 | Przychodem Instytutu jest coroczna dotacja podmiotowa z budżetu państwa, przekazywana przez ministra ze środków ujętych w części budżetowej, której jest dysponentem, przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów realizacji zadań Instytutu, o których mowa w art. 3.

Art. 12 ust. 2 | Przychodami Instytutu mogą być środki pochodzące z:

Art. 12 ust. 2 pkt 1 | funduszy Unii Europejskiej;

Art. 12 ust. 2 pkt 2 | programów badawczych;

Art. 12 ust. 2 pkt 3 | przychodów ze sprzedaży albo z tytułu przekazania do odpłatnego używania składników mienia będącego własnością Instytutu;

Art. 12 ust. 2 pkt 4 | darowizn, spadków i zapisów;

Art. 12 ust. 2 pkt 5 | przychodów z innych tytułów.

Art. 13 ust. 1 | Podstawą gospodarki finansowej Instytutu jest roczny plan finansowy ustalany na okres roku obrotowego. Rokiem obrotowym jest rok kalendarzowy.

Art. 13 ust. 2 | Roczny plan finansowy ustala Dyrektor Instytutu.

Art. 14 ust. 1 | Tworzy się następujące fundusze Instytutu:

Art. 14 ust. 1 pkt 1 | fundusz statutowy;

Art. 14 ust. 1 pkt 2 | fundusz rezerwowy;

Art. 14 ust. 1 pkt 3 | fundusz stypendialny;

Art. 14 ust. 1 pkt 4 | zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, który tworzy się na zasadach określonych w ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288);

Art. 14 ust. 1 pkt 5 | inne fundusze, jeżeli obowiązek ich utworzenia wynika z odrębnych przepisów.

Art. 14 ust. 2 | Fundusz statutowy Instytutu stanowi równowartość majątku Instytutu według stanu na dzień rozpoczęcia działalności.

Art. 14 ust. 3 | Fundusz stypendialny tworzy się ze środków z dotacji podmiotowej, o której mowa w art. 12 ust. 1, w kwocie nie wyższej niż 5 % dotacji podmiotowej z budżetu państwa. Fundusz stypendialny może zostać powiększony o środki przekazane Instytutowi na podstawie odrębnych umów o finansowanie lub dofinansowanie stypendiów.

Art. 14 ust. 4 | Podziału zysku netto dokonuje minister na wniosek Dyrektora Instytutu. Minister, mając na względzie dbałość o prawidłowe funkcjonowanie Instytutu, może dokonać innego niż wnioskowany podziału zysku.

Art. 14 ust. 5 | Stratę netto Instytutu pokrywa się z funduszu rezerwowego.

Art. 15 ust. 1 | Instytut może ustanawiać i finansować stypendia dla osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 8, oraz zwycięzców konkursów, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 7.

Art. 15 ust. 2 | Minister określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb przyznawania oraz pozbawiania stypendiów, o których mowa w ust. 1, a także rodzaje i wysokość stypendiów, mając na celu maksymalne uproszczenie procedury ich przyznawania oraz zapewnienie jej jednolitości i przejrzystości.

Rozdział 4 | Przepisy dostosowujące, przejściowe i końcowe

Art. 16 | Tworzy się Instytut imienia Wincentego Witosa.

Art. 17 ust. 1 | Minister, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, wyposaży Instytut w nieruchomości niezbędne do rozpoczęcia jego działalności lub zapewni Instytutowi środki na pozyskanie takich nieruchomości. Państwowe jednostki budżetowe mogą, przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, nieodpłatnie przekazywać na potrzeby Instytutu mienie pozostające w ich władaniu.

Art. 17 ust. 2 | Instytut jest zwolniony z podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług z tytułu wyposażenia, o którym mowa w ust. 1.

Art. 17 ust. 3 | Instytut nie ponosi opłat sądowych w zakresie związanym z wyposażeniem, o którym mowa w ust. 1.

Art. 18 ust. 1 | Minister przyzna Instytutowi w 2025 r. ze środków budżetu państwa ujętych w części budżetowej, której jest dysponentem, jednorazową dotację w wysokości 10 milionów złotych na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.

Art. 18 ust. 2 | Niewykorzystane w roku 2025 środki dotacji, o której mowa w ust. 1, przechodzą na kolejne lata obrotowe.

Art. 18 ust. 3 | Środki dotacji, o których mowa w ust. 2, mogą zostać również przeznaczone na:

Art. 18 ust. 3 pkt 1 | pozyskanie, za zgodą ministra, nieruchomości niezbędnych do rozpoczęcia działalności Instytutu w przypadku niewyposażenia Instytutu w nieruchomości zgodnie z art. 17 ust. 1;

Art. 18 ust. 3 pkt 2 | finansowanie kosztów, w tym inwestycji, związanych z działalnością Instytutu.

Art. 19 ust. 1 | Minister, w drodze zarządzenia, powoła w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy Pełnomocnika do spraw Organizacji Instytutu imienia Wincentego Witosa, zwanego dalej „Pełnomocnikiem”, określając zakres jego zadań i środki niezbędne do ich realizacji oraz ustalając jego wynagrodzenie.

Art. 19 ust. 2 | Celem działania Pełnomocnika jest zorganizowanie Instytutu, zatrudnienie pracowników Instytutu oraz podjęcie innych czynności niezbędnych do rozpoczęcia pracy Instytutu.

Art. 19 ust. 3 | Pełnomocnik, od dnia powołania, wykonuje zadania i obowiązki Dyrektora Instytutu.

Art. 19 ust. 4 | Pełnomocnik kończy swoją działalność z chwilą powołania Dyrektora Instytutu lub osoby pełniącej obowiązki Dyrektora Instytutu zgodnie z art. 6 ust. 6.

Art. 20 ust. 1 | Instytut nabywa osobowość prawną z dniem wejścia w życie ustawy.

Art. 20 ust. 2 | Pełnomocnik niezwłocznie złoży wniosek o wpisanie Instytutu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 21 | Minister powołuje Dyrektora Instytutu w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 6.

Art. 22 ust. 1 | Roczny plan finansowy Instytutu na rok 2025 ustala Pełnomocnik.

Art. 22 ust. 2 | Do czasu ustalenia rocznego planu finansowego Instytutu na rok 2026 podstawę gospodarki finansowej Instytutu w roku 2026 stanowi projekt tego planu.

Art. 23 ust. 1 | W celu wykonania przepisów ustawy Prezes Rady Ministrów dokonuje, w drodze rozporządzenia, przeniesienia planowanych dochodów i wydatków budżetowych, w tym wynagrodzeń oraz limitów zatrudnienia, między częściami, działami i rozdziałami budżetu państwa z zachowaniem przeznaczenia środków publicznych wynikającego z ustawy budżetowej.

Art. 23 ust. 2 | W celu wykonania przepisów ustawy minister dokona przeniesienia wydatków między działami klasyfikacji budżetowej w ramach części budżetowej, której jest dysponentem.

Art. 24 | Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. Duda